“Andolsun ki, Resûlullah’ta sizin için; Allah’a ve âhiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır (Üsve-i Hasene).”(1) Bu ayet, Peygamber'in (s.a.s) yaşantısını, özellikle de zorlu savaş ve cihad ortamında gösterdiği sebat, teslimiyet ve liderlik ahlakını, inananlar için takip edilmesi gereken ideal bir standart olarak belirler.

İnsanoğlunun varoluşundan bu yana, yol gösterici bir örneğe duyulan ihtiyaç evrenseldir. Özellikle kimlik inşası ve değer sistemi oluşumu dönemindeki gençlik için bu rehberlik elzemdir. İslam düşüncesinde bu rehberliğin zirvesi, Kur'an-ı Kerim tarafından açıkça ilan edilen "Üsve-i Hasene" (en güzel örnek) kavramıdır. Bu kavram, Allah Resulü Hz. Muhammed'in (s.a.s) hayatını, sözlerini ve eylemlerini sadece taklit edilecek bir tarihsel figür olarak değil, aynı zamanda çağlar üstü bir ahlak ve davranış modeli olarak sunar. Günümüz gençliği, küreselleşmenin getirdiği sınırsız bilgi akışı, dijital kültürün dayattığı hızlı tüketim ve sanal kimliklerin çokluğu karşısında özgün ve sağlam bir duruş sergilemekte zorlanmaktadır. Bu makale, Üsve-i Hasene kavramının Kur'an-ı Kerim’deki bakışını inceleyerek, modern çağın bu karmaşık ortamında gençlere sunabileceği ahlak ve pratik çözümleri değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

 

​​ Üsve-i Hasene terimi, Kur'an'da iki farklı bağlamda geçer. İlki ve en bilineni, Resulullah'ın (s.a.s) şahsında tecelli eden evrensel modeldir: “Andolsun ki, Resûlullah’ta sizin için; Allah’a ve âhiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır (Üsve-i Hasene).”(1) Bu ayet, Peygamber'in (s.a.s) yaşantısını, özellikle de zorlu savaş ve cihad ortamında gösterdiği sebat, teslimiyet ve liderlik ahlakını, inananlar için takip edilmesi gereken ideal bir standart olarak belirler.

 

​ İkinci olarak, Kur'an'da Hz. İbrahim (a.s) ve onunla birlikte olanların, putperest kavimlerine karşı gösterdikleri kesin tevhîd duruşu da bir üsve (örnek) olarak anılır: "İbrahim’de ve onunla beraber bulunanlarda sizin için güzel bir örnek (Üsve-i Hasene) vardır."(2) Bu kullanım, Üsve-i Hasene'nin sadece bir kişiye mahsus olmadığını, aynı zamanda hakikate bağlılık ve doğru inanç uğruna gösterilen kararlı duruşun da bir model olduğunu gösterir. İbrahim’i bir duruş; tek başına da olsan inandığın gibi yaşayabilmek, zalime kafa tutabilmek, hakikatten rücu etmemek, tek başına ümmet olmak, yığın olmamak, sürü olmamak sıradan, popüler kültürün metası olmamaktır.

 

​ Günümüz gençliği bağlamında, bu model hayati bir öneme sahiptir. Modern birey, genellikle kendi kişisel mutluluğunu ve tatminini merkeze koyan, değer sistemleri sürekli değişen bir dünyada yaşar. Hâlbuki Üsve-i Hasene, gençlere bireysel çıkarların ötesinde, Allah rızasını ve âhiret hedefini merkeze alan aşkın bir amaç sunar. Peygamberimizin hayatındaki; zorluklara karşı sabır ve sebat (direnç), sözde ve eylemde dürüstlük (sıdk) ve toplumsal ilişkilerde merhamet ve adalet değerleri, gençlerin karakter gelişimini sağlam temellere oturtur.

 

Günümüz gençliği, sosyal medya ve popüler kültürün sunduğu yüzlerce "rol model" ile çevrilidir. Bu modeller genellikle şöhret, zenginlik ve dış görünüş gibi geçici ve yüzeysel değerler üzerine kuruludur. Bu "model enflasyonu" gençlerin sahici bir kimlik ve ahlaki pusula oluşturmasını zorlaştırmakta, sürekli bir yetersizlik hissi yaratmaktadır.

 

​ Üsve-i Hasene ise bu yüzeyselliğin karşısında derinlikli bir alternatif sunar: Özde ve sözde birlik. Peygamberimiz'in (s.a.s), "Müslüman, dilinden ve elinden diğer Müslümanların emin olduğu kimsedir."(3) hadisi, gençlerin dijital platformlarda kolayca kaybolabilen emanet (güvenilirlik) ve hakikat (doğruluk) değerlerine vurgu yapar. Gençlerin sanal dünyadaki etkileşimlerinde bile, Üsve-i Hasene'nin gereği olan şeffaflık, saygı ve sorumluluk ilkelerini benimsemesi, onlara ahlaki bir üstünlük ve iç huzuru sağlayacaktır.

 

​ Ayrıca, Üsve-i Hasene’nin toplumsal adalete verdiği önem, gençlerin toplumsal sorunlara kayıtsız kalmamasını sağlar. Peygamberimizin, “Kendi nefsi için istediğini kardeşi için istemeyen (olgun) mümin olamaz.”(4) ilkesi, bencilliğin ve bireyciliğin yükseldiği çağımızda, gençlerin empati ve dayanışma duygularını güçlendirir. Bu, sadece bireysel bir ahlak değil, aynı zamanda aktif bir toplumsal sorumluluk çağrısıdır.

 

Üsve-i Hasene’yi gençliğin hayatına taşımak, yalnızca teorik bir bilgi meselesi değil, aynı zamanda pratik bir misyonu ifade eder. Gençler, Kur'an'ın tanımladığı bu güzel örneği kendi kişisel gelişimlerinde ve çevreleriyle olan etkileşimlerinde somutlaştırmalıdır.

 

Duygusal Zeka ve Merhamet: Peygamberimizin, gençlere karşı gösterdiği yumuşaklık ve merhamet, günümüz gençlerinin duygusal şiddet ve hoşgörüsüzlükle mücadele etmesine yardımcı olur.

​Eğitim ve İlim Sevgisi: "İlim öğrenmek her Müslüman erkek ve kadına farzdır"(5) hadisinin rehberliğinde, gençler ilmi, bir kariyer aracı olmaktan öte, Allah’ı (c.c) tanıma ve topluma faydalı olma aracı olarak görmelidir.

Çevreye Duyarlılık: Peygamberimizin doğaya ve hayvanlara karşı hassasiyeti, modern çevresel krizler karşısında gençlere sorumluluk bilinci aşılar. Bu, Kur'an'ın halife (yeryüzünün yöneticisi/emanetçisi) olma misyonunun(6) modern bir yansımasıdır.

 

​​Üsve-i Hasene, günümüz gençliği için sadece bir tarih okuması değil, sürekli değişen normlar denizinde sabit bir ahlakî limandır. Kur'an-ı Kerim'in bu modeli sunması, gençlerin zihinlerini ve kalplerini; geçici trendlerden ve yüzeysel modellerden uzaklaştırarak, Allah'a yönelen, kendisiyle ve çevresiyle barışık, adil ve merhametli bir kimliğe davet etmesidir. Gençler, Üsve-i Hasene'yi rehber edinerek, hem kendi hayatlarında başarı ve huzur bulabilir hem de içerisinde yaşadıkları toplumu dönüştüren, geleceğe umutla bakmamızı sağlayan rol modelleri haline gelebilirler. Bu, çağlar üstü bir davettir; ahlakî liderliğin ve sorumluluk bilincinin dünden bugüne uzanan ilahi çağrısıdır. Batı, gençlerin önüne sahte ve sanal kahramanlar koydu. Bizim yapmamız gereken, kendi gerçek ve güzel rol modellerimizi onlarla tanıştırmak. Sanırım samimiyette ve sadelikte eksiğimiz var. İnandığını yaşayan, sözü özü bir olan o iyi örnekleri, gençlere sadece kitaplardan anlatmak yetmiyor. Onları, gençlerin "işte budur" diyeceği, yanında oturup huzur bulacağı, hayatıyla örnek olan hal ehli insanlarımızla birebir buluşturmalı ve onları daha fazla görünür yapmalıyız.​

 

Kaynakça:

(1) Ahzâb Sûresi, 33:21. “Andolsun ki, Resûlullah’ta sizin için; Allah’a ve âhiret gününe kavuşmayı uman, Allah’ı çok zikreden kimseler için güzel bir örnek vardır (Üsve-i Hasene).”

​(2) Mümtehine Sûresi, 60:6. “Andolsun ki, sizin için, onlarda (İbrahim ve beraberindekilerde) güzel bir örnek (üsve-i hasene) vardır…”

​(3) Buhârî, Îmân, 4; Müslim, Îmân, 64-65.

​(4) Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71.

​(5) İbn Mâce, Mukaddime, 17; Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr, 10/188. Hadisin sıhhati tartışmalı olmakla birlikte, ilmin önemini vurgulayan temel İslami bir düstur olarak kabul edilmiştir.

​(6) Bakara Sûresi, 2:30. “Hani Rabbin meleklere, ‘Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım’ demişti…”